<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-model href="https://www.stoa.org/epidoc/schema/9.7/tei-epidoc.rng"
            type="application/xml"
            schematypens="http://relaxng.org/ns/structure/1.0"?>
<?xml-model href="https://www.stoa.org/epidoc/schema/9.7/tei-epidoc.rng"
            type="application/xml"
            schematypens="http://purl.oclc.org/dsdl/schematron"?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xml:lang="en" xml:space="preserve">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title xml:lang="eng">Karmir Yeghtsi</title>
        <title xml:lang="hy">Սոփիի շինարարական արձանագրությունը՝ Տումիում, 1000թ․</title>
      </titleStmt>
      <editionStmt>
        <edition n="1.0" xml:lang="eng">Digital edition</edition>
      </editionStmt>
      <publicationStmt>
        <authority xml:lang="en">ArtsakhEpiC – Regional Corpus of Armenian Inscriptions from Artsakh, part of the ArmEpiC (Armenian Epigraphic Corpus)</authority>
        <idno type="filename">ART0068.xml</idno>
        <idno type="armepic">urn:armepic:artsakh:ins:ART0068</idno>
        <idno type="URI">https://armenianepigraphy.com/inscriptions/ART0068</idno>
        <availability>
          <licence target="https://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/">CC BY-NC-SA 4.0</licence>
        </availability>
        <date when="2026-09-19">19 September 2026</date>
      </publicationStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc>
          <msIdentifier>
            <repository ref="urn:armepic:artsakh:mon:MON_KARMIR_EGHTSI_TUMI">
              <objectName xml:lang="en">Karmir Yegtsi</objectName>
              <objectName xml:lang="hy">Կարմիր եղցի</objectName>
            </repository>
            <collection xml:lang="en">ArtsakhEpiC – Corpus of Armenian Inscriptions from Artsakh</collection>
            <idno>ART0068</idno>
          </msIdentifier>
          <physDesc>
            <objectDesc>
              <supportDesc>
                <support>
                  <material ref="urn:armepic:material:MAT_SANDSTONE" xml:lang="en">sandstone</material>
                  <material xml:lang="hy">ավազաքար</material>
                  <rs type="technique" ref="urn:armepic:technique:TEC_CARVED" xml:lang="en">Carved</rs>
                  <rs type="technique" xml:lang="hy">փորագիր</rs>
                </support>
                <condition>
                  <term ref="urn:armepic:preservation:COND_FRAGMENTED_RESTORED" xml:lang="en">fragmented, then completed</term>
                  <term xml:lang="hy">բեկորված, ապա ամբողջացված</term>
                </condition>
              </supportDesc>
              <layoutDesc>
                <layout xml:lang="hy">Արևմտյան լուսամուտի պսակին</layout>
                <layout xml:lang="eng">On the frame of the western window.</layout>
              </layoutDesc>
            </objectDesc>
            <handDesc>
              <handNote scriptRef="urn:armepic:script:SCR_BOLORGITS_ERKATGIR">
                <term xml:lang="en">Bolorgits Erkatagir</term>
                <term xml:lang="hy">Բոլորգիծ երկաթագիր</term>
              </handNote>
            </handDesc>
          </physDesc>
          <history>
            <origin>
              <origPlace>
                <placeName ref="urn:armepic:artsakh:place:PLC_TUMI">
                  <name xml:lang="eng">Tumi</name>
                  <name xml:lang="hy">Տումի</name>
                </placeName>
              </origPlace>
              <origDate datingMethod="urn:armepic:calendar:gregorian" calendar="urn:armepic:calendar:armenian" when-custom="1000">Armenian year 449 (1000 CE)</origDate>
            </origin>
            <provenance type="found">
              <placeName ref="urn:armepic:artsakh:mon:MON_KARMIR_EGHTSI_TUMI">
                <name xml:lang="en">Karmir Yegtsi</name>
                <name xml:lang="hy">Կարմիր եղցի</name>
              </placeName>
            </provenance>
            <provenance type="observed">
              <placeName ref="urn:armepic:artsakh:mon:MON_KARMIR_EGHTSI_TUMI">
                <name xml:lang="en">Karmir Yegtsi</name>
                <name xml:lang="hy">Կարմիր եղցի</name>
              </placeName>
            </provenance>
          </history>
        </msDesc>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <profileDesc>
      <textClass>
        <keywords>
          <term ref="urn:armepic:inscriptiontype:INSTYPE_CONSTRUCTION" xml:lang="en">Construction</term>
          <term xml:lang="hy">շինարարական</term>
        </keywords>
      </textClass>
    </profileDesc>
  </teiHeader>
  <facsimile>
    <surface>
      <graphic url="https://storage.googleapis.com/armenianepigraphyimages/Figures%203/Fig%2068.jpg">
        <desc xml:lang="en">Photograph by Armine Hayrapetyan</desc>
      </graphic>
    </surface>
  </facsimile>
  <text>
    <body>
      <div type="edition">
        <ab><lb n="1"/> <g type="cross">†</g> Ի ՆԽԹ (1000)․ <expan><abbr>թվ</abbr><ex>ին</ex></expan> <expan><abbr>Հ</abbr><ex>այոց</ex></expan> եւ ի <lb n="2"/> թագաւորութեանս <expan><abbr>տ</abbr><ex>եառ</ex><abbr>ն</abbr></expan> <expan><abbr>Գագիկա</abbr><ex>յ</ex></expan>՝ <expan><abbr>որդ</abbr><ex>ւ</ex><abbr>ո</abbr><ex>յ</ex></expan> <lb n="3"/> Մուսէի, ես՝ Սոփի, դուստր Մուսէի, շինեցի <lb n="4"/> տուն <expan><abbr>Ա</abbr><ex>ստուծո</ex><abbr>յ</abbr></expan> ի փրկութիւն <expan><abbr>հոգւո</abbr><ex>յ</ex></expan> <expan><abbr>իմո</abbr><ex>յ</ex></expan> եւ <lb n="5"/> ծնողաց իմոց:</ab>
      </div>
      <div type="translation">
        <p xml:lang="hy">Հայոց ՆԽԹ (1000) թվականին և տեր Գագիկի՝ Մուշեի (Մուսե) որդու թագավորության ժամանակ, ես՝ Սոփին՝ Մուշեի դուստրը, կառուցեցի Աստծո այս տունը (եկեղեցին) իմ հոգու և իմ ծնողների փրկության համար։</p>
      </div>
      <div type="commentary">
        <p xml:lang="hy">Ծանոթ. առաջինն ընթերցել է Խաչիկ վրդ. Դադյանը 1885 թ. (Հայաստանի ազգային դիվան, ֆ. 319, ց. 1, գ. 107, թ. 1):
Վիմագրում հիշատակված Գագիկ թագավորը Գորոզուի թագավորական տիտղոս կրող տիրակալն էր` Մուսեի (Մովսես) որդին: Ի դեպ, նրա անվան հիշատակությամբ իշխանաց իշխան տիտղոսով մեկ այլ արձանագրություն էլ (997 թ.) փորագրված էր ԱՀ Մարտունու շրջանի Թաղավարդ գյուղի Ջոխտ Պռվածառ վանքի խաչքարերից մեկի վրա (Լեո, Ուխտավորի հիշատակարանը, ԵԺ, հ. 8, Երևան, 1985, էջ 29: Բարխուտարեանց Մ., Արցախ, Բագու, 1895, էջ 91: ԴՀՎ V, էջ 173: Յակոբեան Ա., Պատմա-աշխարհագրական եւ վիմագրական հետազօտութիւններ (Արցախ եւ Ուտիք), Վիեննա-Երևան, 2009, էջ 242-244):
Շինարարական արձանագրությունը կրող երկատված այս քարը Սերգեյ Ամիրջանյանի շնորհիվ 1965 թ. փոխադրվել է նախ Տումիի դպրոցի թանգարան (Ամիրջանյան Ս., Դիզակ, էջ 44, ծնթ. 1), ապա հանգրվան գտել Ստեփանակերտի պատմաերկրագիտական թանգարանում (ԴՀՎ V, էջ 173):
Տարընթերցում. Բարխուտարյանցի մոտ Սոփի-ի փոխարեն՝ Ոսկի:</p>
      </div>
      <div type="bibliography">
        <listBibl>
          <bibl>
            <ptr target="urn:armepic:bibl:043"/>
            <citedRange unit="page">, p. 59</citedRange>
          </bibl>
          <bibl>
            <ptr target="urn:armepic:bibl:016"/>
            <citedRange unit="page">, p. 100</citedRange>
          </bibl>
          <bibl>
            <ptr target="urn:armepic:bibl:001"/>
            <citedRange unit="page">, 173/604</citedRange>
          </bibl>
        </listBibl>
      </div>
    </body>
  </text>
</TEI>
